İran yönetimi protestolarda yaklaşık 2 bin kişinin öldüğünü açıkladı

İran’da ekonomik kriz, yaşam koşullarındaki bozulma ve siyasal yönetime yönelik artan tepkilerle başlayan kitlesel protestolar ülke genelinde sürüyor. Tahran yönetimi, devlet yetkililerine dayandırılan açıklamalarda, protestolar sırasında yaklaşık 2 bin kişinin yaşamını yitirdiğini bildirdi. Açıklamada ölenler arasında sivillerin yanı sıra güvenlik güçleri mensuplarının da bulunduğu ifade edildi.

Yetkililer, protestoların “şiddet eylemlerine dönüştüğü” ve kamu düzenini hedef aldığı iddiasını öne sürerken, güvenlik müdahalelerinin bu gerekçeyle yapıldığını savundu. Ancak açıklanan rakamlar, uluslararası insan hakları kuruluşları tarafından bağımsız kaynaklarla doğrulanabilmiş değil.

İnsan hakları kuruluşları: Rakamlar daha yüksek olabilir

Uluslararası insan hakları örgütleri, İran yönetiminin paylaştığı verilerin şeffaf olmadığını vurguluyor. Bazı kuruluşlar, gerçek can kaybının resmî açıklamaların üzerinde olabileceğini, binlerce kişinin de gözaltına alındığını bildiriyor. İnternet erişimine getirilen kısıtlamalar ve iletişim engelleri, sahadaki bilgilerin doğrulanmasını zorlaştırıyor.

Açıklamalara göre protestolar özellikle Tahran, Meşhed, İsfahan ve Tebriz gibi büyük şehirlerde yoğunlaşırken, güvenlik güçlerinin sert müdahaleleri ülke genelinde yaygın bir gerginliğe yol açtı.

Avrupa’dan siyasi değerlendirme

Almanya Başbakanı Friedrich Merz, İran’daki gelişmelere ilişkin yaptığı değerlendirmede, ülkedeki mevcut yönetimin ciddi bir meşruiyet kriziyle karşı karşıya olduğunu belirtti. Merz, kitlesel protestoların siyasal yapıyı derinden sarstığını ve kısa vadede önemli bir siyasal kırılmanın yaşanabileceğini dile getirdi.

Berlin yönetimi, Avrupa Birliği içinde ortak bir diplomatik ve ekonomik tutum geliştirilmesi gerektiğini savunurken, insan hakları ihlallerinin bağımsız şekilde soruşturulması çağrısını yineledi.

ABD’den yaptırım mesajı

ABD Başkanı Donald Trump ise İran yönetimi üzerindeki baskının artırılacağını açıkladı. Trump, İran’la ticari ilişkilerini sürdüren ülkelere yönelik ek gümrük vergileri ve ekonomik yaptırımların gündeme gelebileceğini duyurdu. Açıklamaya göre, İran’la ticaret yapan ülkeler yüzde 25’e varan ek vergilerle karşı karşıya kalabilir.

Beyaz Saray’dan konuya ilişkin henüz ayrıntılı bir karar metni yayımlanmazken, Washington’un önümüzdeki günlerde müttefikleriyle temaslarını sıklaştırması bekleniyor.

Yargı süreci ve idam tartışmaları

İran yargısı, protestolara katıldıkları gerekçesiyle gözaltına alınan bazı kişiler hakkında dava açıldığını duyurdu. Devlet medyasında yer alan haberlerde, “devlete karşı faaliyet”, “kamu düzenini bozma” ve “dini değerlere hakaret” gibi suçlamaların öne çıktığı belirtildi.

Bazı dosyalarda idam cezası öngören suçlamaların yer alması, uluslararası kamuoyunda ciddi endişe yarattı. Avrupa ülkeleri ve insan hakları kuruluşları, idam cezalarının durdurulması ve adil yargılama çağrısında bulundu.

Diplomatik tepkiler büyüyor

Almanya başta olmak üzere Fransa, İngiltere, İtalya ve Hollanda gibi birçok Avrupa ülkesi, İran’daki diplomatik temsilcilikleri aracılığıyla Tahran yönetimine resmî protesto notaları iletti. Açıklamalarda, orantısız güç kullanımı ve sivil can kayıplarına ilişkin ciddi kaygılar dile getirildi.

Uzmanlara göre, İran’daki gelişmeler yalnızca ülke içi bir kriz olmanın ötesine geçmiş durumda. Protestoların seyri ve uluslararası baskının düzeyi, önümüzdeki dönemde Orta Doğu’daki dengeleri de doğrudan etkileyebilecek nitelik taşıyor.