HAYTARMA - ASİL VE ANLAM YÜKLÜ BİR TÜRK HALK OYUNU

Dünyanın neresinde Kırım Türkleri var ise, orada 'haytarma' vardır. Haytarma oynamak âdeta Kırım Türklerinin ayırt edici bir özelliğidir.

HAYTARMA - ASİL VE ANLAM YÜKLÜ
BİR TÜRK HALK OYUNU

Dünyanın neresinde Kırım Türkleri var ise, orada 'haytarma' vardır. Haytarma oynamak âdeta Kırım Türklerinin ayırt edici bir özelliğidir.

Yanısıra Ahıska Türkleri ve Ukrayna'nın Donets yöresinde yaşayan Ortodoks bir Türk topluluğu olan Urumlar haytarma oynarlar. Geleneklerine sıkı sıkıya bağlı olan Urumlar, özellikle düğünlerde bu oyunu oynamaları bakımından Kırım Türkleriyle benzerlik göstermektedirler.

KİMLİK SİMGESİ

'Haytarma' veya 'kaytarma', Kırım Türçesindeki 'kaytmak' fiilinden türemiş olup 'dönmek, geriye dönmek' anlamını taşımaktadır.

Kırım Türklerinin 1944 yılında yurtlarından sürülmesiyle, haytarma bir oyunun ismi olma ötesinde 'vatana dönüş' anlamında kullanılır olmuştur.

Sovyet rejiminin trenlerin hayvan vagonlarında, su ve yiyecek vermeden, Orta Asya'ya sürdüğü 230.000 Kırım Türkünün %50'si yollarda can vermiştir.

Hayatta kalan ve gurbette yetişenlere, 1989 yılına dek Kırım'a dönme hakkı tanınmamıştır.

Haytarma oynamak bu kederli sürgün yıllarında, tüm mezalimlere rağmen millet olarak var olmanın ifadesine ve vatana dönüş özlem ve mücadelesinin fiziksel-müziki dışa vurumuna dönüşmüştür.

KIRIM OYUNLARININ ÖZELLİKLERİ

Kırım Tatar halk oyunlarının özelliklerinin başında vücudun dik duruşu gelir.

Bütün estetik ve dikkat ayak, kollar ve baştadır. Yüz mimikleri ve gözler oyunun ifadesini vurgular. Eller ve el parmakları bilhassa bayanlarda oyuna ayrı bir zarafet katar.

Ayaklar yerden kayar gibi hareket eder. Erkekler son derece çevik, bayanlar ise son derece zarif bir şekilde ayaklarının parmak uçlarında oynarlar.

ARABESK KIVIRTMA YOK

Kırım Türk kültüründe, eskilerden beri bilinen önemli bir özellik, oyun içinde oyuncunun vücudunu arabesk tarzı hareket ettirmemesidir.

Kıvrak kalça hareketleri Kırım Türk kültür yapısına uygun değildir ve ayıplanır.

KADIN ERKEK TEMASI

Kadın ve erkek oyuncuların birlikte oynadığı oyunlarda iki taraf arasında yoğun bir iletişim ve etkileşim mevcuttur, fakat fiziksel bir temas olmaz.

OYUN GİYSİLERİ

Kızlar, geleneksel millî giysilerden uzun ve üzeri şeritlerle süslü elbise giyerler. Başta kadife fes, üzerinde “marama” örtü, bellerinde ise gümüş ya da altın kemer takarlar. Bunlar kollarında işli kollukları ile Kırım Türklerinin bilinen geleneksel giysisidir.

Erkekler koyu renk ve kaliteli kumaş pantolon, üzerine yakasız uzun kollu gömleği, onun da üzerine önü işli yelek, belde kuşak, ayakta siyah yumuşak deriden çizme ve başlarına kuzu kürkünden yapılmış kalpak ile Kırım Türk kültürünü en güzel şekilde yansıtan giysileri giyerler.

 

Ertuğrul Uzun                                                         

 

Devamı için